سه تار، یکی از آلات یا سازهای نوازندگی موسیقی سنتی است و در طبقه بندی سازها، در دسته سازهای زهی و زخمه ای قرار می گیرد. زه به معنای سیم و زخمه نیز به معنای ضربه به سیم ها برای ایجاد صدا است. این ساز یکی از پر طرفدارترین گونه های ساز در بین مردم ایران است. ۴ سیم که به موازات هم و بر روی دسته سه تار قرار دارد، وظیفه ایجاد صدا و نواختن نت ها را بر عهده دارند. پرده بندی سه تار شباهت کاملی با تار دارد و عموما ۲۶ عدد پرده که قابلیت جابجایی بر روی دسته را نیز دارند، بر روی سه تار قرار می گیرد. 25 پرده بعد از شیطانک و 1 پرده قبل از آن بسته می شود. پرده قبل از شیطانک نقش مهمی در نوع و کیفیت صدا دارد. نوازنده با انگشت گذاری بین پرده ها، باعث تغییر طول سیم ها و در نتیجه تغییر فرکانس صوت می گردد و بدین شکل می تواند به نواختن ملودی و خلق انواع نت بپردازد. جنس صدای سه تار ظریف و شفاف است و نسبت به تار از حجم کمتری برخوردار است. گستره صدایی سه تار قریب به سه اکتاو را در بر می گیرد. امروزه هنرجویان زیادی به یادگیری سه تار مشغولند. شنیدن صدای دلنشین و طنین خوش آن هر اهل هنری را متاثر می کند. قصد داریم در این مقاله شرح حال بیشتری از سه تار ارائه کنیم. از تاریخچه و ساختمان سه تار گرفته تا مراحل آموزش و یادگیری این ساز اصیل. با ما همراه باشید.
سه تار سازی تکامل یافته با سر منشا ساز تنبور است. این که چه شخصی در تاریخ برای اولین بار سه تار را خلق کرد، هیچ گاه مشخص نبوده است. اما مکتوب است که در زمان قاجار این ساز از آلات اصلی موسیقی بوده و با آن انواع مقام ها و ردیف ها را می نواخته اند. در اسناد تاریخی در زمان صفویه نیز سازهایی به سبک سه تار وجود داشته که چهار تار و شش تار از آن جمله اند. همه آن سازها نیز از خانواده تنبور بوده اند. با گذشت زمان این سازها با تکامل و پیشرفت بر اساس نوع نوازندگی، کارایی و شفافیت صدا؛ جای خود را به سه تار داده اند. جالب است بدانیم که سه تار همچون نام خود در ابتدا دارای سه سیم بوده است. نوارزندگان سه تار همواره فقدان یک سیم و اخوان در زیر سیم بم را احساس می کردند. سر انجام در قرن دوازدهم این سیم توسط درویشی به نام مشتاق علی شاه به سه تار افزوده شد. سیم واخوان از لحاظ شماره، سومین سیم سه تار و جفتِ سیم بم می باشد. این سیم همانند سیم بم کوک می شود و اصولا توسط نوازنده نواخته نمی شود. صدای حاصل از ارتعاش آن، خلاء صدای نت اصلی را جبران می کند. از افرادی که در پر رنگ شدن نقش سه تار بین سازهای رسمی موسیقی سنتی دست داشتند می توان از برادران فراهانی، آقا حسینقلی و میرزا عبدالله؛ فرزندان علی اکبر فراهانی نوازنده سرشناس تار در دربار ناصرالدین شاه قاجار نام برد. این دو برادر در تحول موسیقی مقامی به موسیقی دستگاهی نقش آفرین بوده اند و فرم کنونی موسیقی کلاسیک ایران مرهون انتظام بخشی ایشان مخصوصا میرزا عبدالله بوده است. درویش خان و ابوالحسن صبا از دیگر چهره های برجسته سه تار نوازی بوده اند که در فراگیری این ساز اثر چشمگیری داشته اند.ادامه:
https://www.notebnote.com/post/group/1/%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%b3%d9%87-%d8%aa%d8%a7%d8%b1
برچسب:
نویسنده: زهرا